top of page

องค์การบริหารส่วนตำบลดงมะรุม อำเภอโคกสำโรง จังหวัดลพบุรี

ภูมิปัญญาท้องถิ่น 

LOCAL WISDOM DONGMAROOM

Welcome
to Our Local
Wisdom

Green Juices

ภูมิปัญญาท้องถิ่น 

ความหมายของภูมิปัญญาท้องถิ่น

  • ความหมายของภูมิปัญญาท้องถิ่น
             ภูมิปัญญาท้องถิ่น เป็นคำที่มีความหมาย เช่นเดียวกับคำว่า ภูมิปัญญาท้องถิ่นและภูมิปัญญาไทย เป็นองค์ความรู้ที่มีอยู่ในท้องถิ่นซึ่งได้รับการถ่ายทอดจากผู้รู้หรือผู้มีประสบการณ์ ซึ่งเรียกวา ปราชญ์ชาวบ้าน หรือ ปราชญ์ท้องถิ่น ซึ่งมีผู้ให้คาจากัดความของภูมิปัญญาท้องถิ่นในลักษณะต่าง ๆ กันดังนี้

  •        ในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ให้ความหมายภูมิปัญญาไว้ว่า หมายถึง พื้นความรู้ความสามารถสานักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ ได้อธิบายความหมายของภูมิปัญญา ดังนี้ “ภูมิปัญญา หมายถึง องค์ความรู้ ความสามารถและทักษะของคนไทยอันเกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ที่ผ่าน กระบวนการเรียนรู้ เลือกสรร ปรุงแต่ง พัฒนา และถ่ายทอดสืบต่อกันมา เพื่อใช้แก้ปัญญาและพัฒนาวิถีชีวิต ของคนไทยให้สมดุลกับสภาพแวดล้อมและเหมาะสมกับยุคสมัย”

  •     กระทรวงศึกษาธิการได้อธิบายความหมายของภูมิปัญญา ไว้ว่า “ภูมิปัญญา หมายถึง ความรู้ที่เกิดจาก ประสบการณ์ในชีวิตของคนเราผ่านกระบวนการศึกษา สังเกตคิดวิเคราะห์จนเกิดปัญญา และตกผลึก มาเป็น องค์ความรู้ที่ประกอบกันขึ้นมาจากความรู้เฉพาะหลาย ๆ เรื่อง ความรู้ดังกล่าวไม่ได้แยกย่อยออกมาเป็น ศาสตร์ เฉพาะสาขาวิชาต่าง ๆ อาจกล่าวไว้ว่า ภูมิปัญญาท้องถิ่นจัดเป็นพื้นฐานขององค์ความรู้สมัยใหม่ที่จะ ช่วยในการเรียนรู้ การแก้ปัญหา การจัดการ แลการปรับตัวในการดาเนินชีวิตของคนเรา ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็น ความรู้ที่มีอยู่ทั่วไปในสังคม ชุมชนและในการตัวของผู้รู้เอง หากมีการสืบค้นหาเพื่อศึกษา และนามาใช้ก็จะเป็น ที่รู้จักกันเกิดการยอมรับ ถ่ายทอด และพัฒนาไปสู่คนรุ่นใหม่ตามยุคตามสมัยได้”

  •         สารานุกรมไทย สาหรับเยาวชน ฉบับกาญจนาภิเษก (เล่มที่ 23) ให้ความหมายไว้ว่า “ภูมิปัญญาไทย” (Thai Wisdom) หมายถึง ความรู้ ความสามารถ วิธีการ ผลงานที่ค้นคว้ารวบรวมและจัดเก็บ เป็นความรู้โดยถ่ายทอดจากคนรุ่นหนึ่งมาสู่คนอีกรุ่นหนึ่ง จนเกิดเป็นผลผลิตที่ดีงาม มีคุณค่า มีประโยชน์ สามารถนามาแก้ไขปัญหาและพัฒนาชีวิตได้

  •              สามารถ จันทรสูรย์ (2536) กล่าวว่าภูมิปัญญาท้องถิ่นหมายถึงทุกสิ่งทุกอย่างที่ชาวบ้านคิดได้เองที่ นามาใช้ในการแก้ปัญหา เป็นสติปัญญา เป็นองค์ความรู้ทั้งหมดของชาวบ้านทั้งกวาง ทั้งลึก ที่ชาวบ้านสามารถ คิดเอง ทาเองโดยอาศัยศักยภาพที่มีอยู่แก้ปัญหาการดาเนินวิถีชีวิตในท้องถิ่นอย่างสมสมัย

  •         กรมวิชาการ (2538) ให้ความหมายของภูมิปัญญาท้องถิ่นว่า ความรู้ที่เกิดจากประสบการณ์ใน ชีวิตของคนเราผ่านกระบวนศึกษา สังเกตุวิเคราะห์จนเกิดปัญญาและตกผลึกมาเป็นองค์ความรู้ที่ประกอบกัน ขึ้นมาจากความรู้เฉพาะหลายเรื่อง ความรู้ดังกล่าวไม่ได้แยกย่อยออกมาให้เห็นเป็นศาสตร์เฉพาะสาขาวิชา ต่างๆ อาจกล่าวว่า ภูมิปัญญาทองถิ่นจัดเป็นพื้นฐานขององค์ความรู้สมัยใหม่ที่ชวยในการเรียนรู้การแก้ปัญหา การจัดการและการปรับตัวในการดำเนินชีวิตของคนเรา

  •            รัตนะ บัวสนธ (2535) กล่าวว่าภูมิปัญญาท้องถิ่น หมายถึง กระบวนทัศน์ของบุคคลที่มีต่อตนเอง ต่อโลก และสิ่งแวดล้อม ซึ่งกระบวนทัศน์ดั่งกล่าวจะมีรากฐานจากคาสอนทางศาสนา คติจารีต ประเพณี ที่ได้ รับการถ่ายทอด สั่งสอนและปฏิบัติสืบเนื่องกันมาปรับปรุงเข้ากับบริบททางสังคมที่เปลี่ยนแปลงแต่ละสมัย 1 ทั้งนี้โดยมีเป้าหมายเพื่อความสุขในส่วนที่เป็นชุมชน และปัจเจกบุคคล

  •           ฉลาดชาย สมิตานนท (อ้างอิงถึงในพิสิฐ นาคราไพ. 2537) ให้ความหมายว่า ภูมิปัญญาท้องถิ่น คือ สติปัญญาอันเกิดจากการเรียนรู้สะสมถ่ายทอดประสบการณ์ที่ยาวนานของผู้คนในท้องถิ่นซึ่งได้ทาหน้าที่ชี้นาว่าการจะใช้ชีวิตอย่างยั่งยืนและถาวรกับธรรมชาติรอบตัวนั้นทาอย่างไรซึ่งในที่สุด ภูมิปัญญาท้องถิ่นอาจถูก ยกระดับให้หมายถึงอุดมการณของการใช้ชีวิตที่เรียบง่าย บนพื้นฐานของการไม่เบียดเบียนสรรพสิ่งทั้งหลายทั้ง ปวงที่มีชีวิตสัตว์พืช และมนุษย์ด้วยตัวเองตลอดจนสิ่งไม่มีชีวิตรอบขาง สานักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ (ม.ป.ป.) กล่าวถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นไทยว่า เป็นองค์ความ รู้ความสามารถ และทักษะของคนไทยที่เกิดจากสั่งสมประสบการณ์ที่ผ่านกระบวนการเลือกสรร เรียนรู้ปรุง แต่ง และถ่ายทอดสืบต่อกันมา เพื่อใช้แก้ปัญหาและพัฒนาวิถีชีวิตของคนไทยให้สมดุลกับสภาพแวดลอม และ เหมาะสมกับยุคสมัย จากความหมายดังกล่าว อาจสรุปว่าภูมิปัญญาท้องถิ่น หมายถึงองค์ความรู้หรือสิ่งที่สั่งสมกันมาตั้งแต่ อดีตซึ่งเป็นประสบการณ์ในการดาเนินชีวิตของคนในท้องถิ่น ซึ่งได้ผ่านการคิดค้นและปรับปรุง เปลี่ยนแปลง จนได้แนวทางที่เหมาะสม สอดคลองกับสภาพสังคม เป็นที่ยอมรับนับถือจากบุคคลทั่วไป ถือเป็นแบบอย่างในการดารงชีวิตที่ถ่ายทอดสืบต่อกันมา

  •        กรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น ได้กำหนดฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อดำเนินการประเมิน ประสิทธิภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (Local Performance Assessment: LPA) ดังนี้

  • 1.ด้านเกษตรกรรม คือ ภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับการกสิกรรม/การปศุสัตว์/การประมง/การป่าไม้ เช่น การทำการเกษตรแบบผสมผสาน, เกษตรทฤษฎีใหม่ เป็นต้น

  • 2.ด้านหัตถกรรม คือ ภูมิปัญญาท้องถิ่นในงานฝีมือหรืองานช่างที่ทำด้วยมือและอุปกรณ์อย่างง่าย โดยไม่ใช้เครื่องจักรเป็นองค์ประกอบหลักในการผลิต เช่น งานจักสาน, งานแกะหนังตะลุง, งานทอผ้าด้วยมือ. งานเย็บปักถักร้อย, การทำหัวโขน เป็นต้น

  • 3.ด้านอุตสาหกรรม คือ ภูมิปัญญาท้องถิ่นในงานที่ใช้ทุน แรงงาน และเครื่องจักรเป็นองค์ประกอบ หลักในการผลิต โดยมีเป้าหมายการผลิตสิ่งของจานวนมากเพื่อการค้า และรวมถึงงานด้านการบริการเช่น การทำเครื่องเรือนจากไม้แปรรูป, การแปรรูปสิ่งต่างๆ จากยางพารา เป็นต้น

  • 4.ด้านการแพทย์ไทย คือภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับการดูแลและรักษาสุขภาพแบบพื้นบ้าน เช่น การหัตถเวชกรรมไทย, การใช้สมุนไพรในการรักษาโรค เป็นต้น

  • 5.ด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม คือ ภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับการจัดการ 3 ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ทั้งการอนุรักษ์ การพัฒนา และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุลและยั่งยืน เช่น การบวชป่า, การสืบชะตาแม่น้ำ, การทาแนวปะการังเทียม, การ อนุรักษ์ป่าชายเลน เป็นต้น

  • 6.ด้านศิลปกรรม คือ ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะสาขาต่างๆ เช่น จิตรกรรม, ประติมากรรม, นาฏศิลป์, ดนตรี, ทัศนศิลป์คีตศิลป์, การละเล่นพื้นบ้านและการนันทนาการ

  • 7. ด้านภาษาและวรรณกรรม คือ ภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับการใช้ภาษาทั้งภาษาพูดและภาษาเขียน

  • 8. ด้านอื่นๆ เช่น ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านความเชื่อ ศาสนา ประเพณี พิธีกรรม อาหารพื้นบ้าน เป็นต้น

ภูมิปัญญาท้องถิ่น ตำบลดงมะรุม อำเภอโคกสำโรง จังหวัดลพบุรี

นางทองสูน แก้วค้องวงษ์-Photoroom-Photoroom (1)_edited.jpg

๑. ด้านเกษตกรรม

นาง ทองสูน แก้วค้องวงษ์

หมอดินอาสา 

    เกษตรกรที่เป็นตัวแทนของกรมพัฒนาที่ดิน ในพื้นที่ ซึ่งได้จัดตั้งเป็น เครือข่ายปฏิบัติตามในระดับหมู่บ้าน ตาบล และอาเภอ เรียกว่า หมอดินอาสาประจาหมู่บ้าน หมอดินอาสา ประจาตาบล หมอดินอาสาประจาอาเภอ และหมอดินอาสาประจาจังหวัด

นางลำเนำ พุ่มพวง-Photoroom-Photoroom_edited.jpg

๒. ด้านหัตถกรรม

นาง ลำเนำ พุ่มพวง

การทำกระเป๋าสานจากเชือกพลาสติก

  การจักสานเป็นอาชีพที่ชาวบ้าน หารายได้ช่วยจุนเจือครอบครัวในยามที่เสร็จสิ้นจากการทำนา คนในชุมชนรู้จักและมีภูมิปัญญาด้านการจักสานเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว รู้จักการทำหวายไม้ไผ่ ก้านลาน มาทำตะกร้า กระบุง ชะลอม ผลิตใช้สอยในครัวเรือน

นายอภิรุณ หอมทรัพย์-Photoroom-Photoroom_edited.jpg

๓. ด้านอุตสาหกรรม

นาย อภิรุณ หอมทรัพย์

การทำเครื่องเรือนจากไม้แปรรูป
  ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็งานที่ใช้ทุน แรงงาน และเครื่องจักร เป็นองค์ประกอบหลักในการผลิต โดยมีเป้าหมายการผลิตสิ่งของเป็นจำนวนมากเพื่อการค้า และรวมถึงงานด้านการบริการ เช่น การทำเครื่องเรือนจากไม้แปรรูป (โต๊ะ/เตียง/ตู้) การแปรรูปสิ่งต่างๆ จากไม้

นางคำเพียร ด้วงพันธุ์-Photoroom-Photoroom_edited_edited.jpg

๔. ด้านการแพทย์แผนไทย

นาง คำเพียร ด้วงพันธุ์

การใช้สมุนไพรในการักษาการช้าใน โดยการย่าง

  วิธีการรักษาสุขภาพวิธีหนึ่ง ใช้รักษาผู้ป่วยที่ได้รับ บาดเจ็บจากอุบัติเหตุ ที่มีอาการเคล็ดขัดยอก ฟกช้าดาเขียว และมีจุดเด่นในการแก้อาการเจ็บป่วยด้านระบบเลือดลม กล้ามเนื้อและเส้นเอ็น โดยช่วยให้เลือดลมในร่างกายไหลเวียนดี และป้องกันเลือดตกใน หรือเลือดคั่งค้าง การย่างยา เป็นการใช้ไอน้้ำและความร้อนพาตัวยาและน้้ำมันหอมระเหยจากสมุนไพรไปสัมผัสผิวหนัง แทรกซึมผ่านเยื่อบุเข้าสู่ร่างกายของคนไข้ และผ่านเข้าทางลมหายใจที่สูดเข้าไปด้วย

กรอบเขียว-Photoroom-Photoroom.jpg

๕. ด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ยังไม่มีบันทึกภูมิปัญญาท้องถิ่น

ยังไม่มีบันทึกภูมิปัญญาท้องถิ่น

ศิลปกรรมกำรละเล่นลำตัด-Photoroom-Photoroom.jpg

๖. ด้านศิลปกรรม

นาง คำเพียร ด้วงพันธุ์

การละเล่นลำตัด

    การสร้างสรรค์ผลงานศิลปะสาขาต่าง ๆ การละเล่นพื้นบ้านและการนันทนาการ เช่น การขับร้อง เพลงอีแซว ,ลาตัด ,ลิเก ,หมอลา ,โนรา เป็นต้น ลาตัด เป็นการแสดงที่มาจากการแสดงลิเกบันตนของมลายู ลาตัดจะมีลักษณะตัด และเฉือนกันด้วยเพลง (ลา) การว่าลาตัดจึงเป็นการว่าเพลงรับฝีปากของฝ่ายชาย และฝ่ายหญิงโดยตรง มีทั้งบทเกี้ยวพาราสี ต่อว่า เสียดสี แทรกลูกขัด ลูกหยอด ให้ได้ความบันเทิงกัน

นายสนิท สุขเจริญ-Photoroom-Photoroom (1)_edited.jpg

๗. ด้านภาษาและวรรณกรรม

นาย สนิท สุขเจริญ

ภาษาลาวแง้ว

 “ลาวแง้ว” คือกลุ่มชาติพันธุ์หนึ่งที่พูดภาษาลาว (ตระกูลภาษา Tai-kadai) มีถิ่นฐานเดิมอยู่ที่เวียงจัน และหลวงพระบาง เป็นกลุ่มชนที่อาศัยอยู่ตามชนบทหรือชานเมือง ซึ่งถ้าอยู่ในเมืองจะเรียก “ลาวเวียง” ถูกกวาดต้อนเข้ามาอยู่ในเมืองไทยช่วงสงครามระหว่างสยามกับลาว ต้นรัตนโกสินทร์ โดยเฉพาะในช่วง พ.ศ. 2369-2371 (สมัยเจ้าอนุวงศ์)

นายสนิท สุขเจริญ-Photoroom-Photoroom (1)_edited.jpg

๘. ด้านอื่นๆ ความเชื่อ ศาสนา ประเพณี พิธีกรรม

นาย สนิท สุขเจริญ

หมอทำขวัญ

  บายศรีสูตรขวัญ เป็นประเพณีดั้งเดิมที่เชื่อว่าจะเป็นสิริมงคลเกิดความสวัสดีกับผู้รับขวัญหรือเจ้าของขวัญ เดิมทีเข้าใจว่าจะทากันในหมู่ชนชั้นเจ้านายผู้ใหญ่เพื่อให้เกิดสิริมงคล เป็นประเพณีของพราหมณ์ เนื่องจากบรรพบุรุษของชาวอีสานได้ผ่านการนับถือทั้งธรรมชาติ ศาสนาพราหมณ์ และศาสนาพุทธมา

นางลำดวน พุทธง-Photoroom-Photoroom_edited.jpg

ด้านอื่นๆ ความเชื่อ ศาสนา ประเพณี พิธีกรรม

นาง ลำดวน พุทธง

กาดฟาดข้าวให้เด็ก

   พิธีทำขวัญให้กับลูกแรกเกิดที่ได้ถือปฏิบัติกันมานั้น กล่าวคือ เมื่อลูกเกิดมาปลอดภัยย่อมเป็นที่ยินดีและได้รับความรักจากพ่อแม่อย่างยิ่ง ลูกจึงเป็นแก้วตาดวงใจอีกหนึ่งดวงที่เกิดมาท่ามกลางญาติ พี่น้องทั้งหลาย อีกทั้งทารกแรกเกิดนั้นยังไม่รับรู้ว่าอะไรคืออะไร ฉะนั้นเมื่อเกิดมาแล้วจะต้องมีการทาพิธีมงคลทำขวัญทารกเพื่อให้อยู่กับเนื้อกับตัวและเป็นสิริมงคลแก่ทารกพิธีทำขวัญทารกแรกเกิด

นายจำรัส คณนา-Photoroom-Photoroom_edited.jpg

ด้านอื่นๆ ความเชื่อ ศาสนา ประเพณี พิธีกรรม

นาย จำรัส คณนำ

หมอเป่างูสวัด

  โรคงูสวัดจะพบในวัยผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ ซึ่งมักจะเกิด บริเวณผิวหนังตามร่างกาย ลักษณะเป็นผื่นหรือตุ่มตามยาว ส่วนใหญ่งูสวัดจะขึ้นบริเวณแนวบั้นเอวหรือ แนวชายโครง หรือบางคนอาจขึ้นที่ใบหน้า แขน หรือขาแต่จะมีลักษณะการขึ้นที่คล้ายกันคือขึ้นเพียงซีกใดหนึ่ง ของร่างกายเท่านั้น โรคงูสวัดเป็นโรคที่ไม่มีอันตรายร้ายแรงและเป็นโรคที่มักจะหายได้เองเป็นส่วนใหญ่ แต่ บางคนหลังจากที่แผลหายแล้วอาจมีอาการปวดและคันบริเวณที่เป็นแผล

นาย จันทร์ สุขเจริญ_edited.jpg

ด้านอื่นๆ ความเชื่อ ศาสนา ประเพณี พิธีกรรม

นาย จันทร์ สุขเจริญ

หมอเป่าสุนัขกัด ตาแดง น้าร้อนลวก

วิธีการรักษาโดยใช้เวทมนตร์คาถาเป่า (หมอเป่า) ไปตามร่างกายผู้ป่วยที่มี อาการป่วย

- เป่าไฟไหม้น้าร้อนลวก เป่าเพื่อให้แผลที่ถูกน้าร้อนลวกไม่พุพอง แผลที่ถูกน้าร้อนลวกแห้ง

- เป่าสุนัขกัด เป่าเพื่อแผลที่โดนสุนัขกัดไม่บวม ไม่อักเสบ แล้วแผลตกสะเก็ดหายเร็ว

- เป่าตาแดง เป่าแก้อักเสบ ประมาณ 3 วัน / 7 วัน อาการตาแดงจะหายจากตาแดง

  

นางยุภา แบบพิมาย-Photoroom-Photoroom_edited_edited.jpg

ด้านอื่นๆ ความเชื่อ ศาสนา ประเพณี พิธีกรรม

นาง ยุภา แบบพิมาย

การทำขนมไทย

   ขนมไทย มีเอกลักษณ์ด้านวัฒนธรรมประจาชาติไทย คือ มีความละเอียดอ่อนประณีตในการเลือกสรรวัตถุดิบ วิธีการทาพิถีพิถัน รสชาติอร่อยหอมหวาน มีกลิ่นหอมในแบบธรรมชาติ สีสันสวยงาม รูปลักษณ์ชวนรับประทานที่ประณีตบรรจงของขนมแต่ละชนิด ซึ่งยังแตกต่างกันไปตามลักษณะของขนมชนิดนั้นๆ

เกี่ยวกับเรา:

องค์การบริหารส่วนตำบลดงมะรุม

เป็นหน่วยงานในสังกัดกระทรวงมหาดไทย

แผนที่ อบต.ดงมะรุม อ.โคกสำโรง จ.ลพบุรี
ติดต่อเรา:

อบต.ดงมะรุม อ.โคกสำโรง จ.ลพบุรี
โทรศัพท์ 036-708-224

 

ที่ตั้งสำนักงาน:
เลขที่ 777 หมู่ 7 ตำบลดงมะรุม

อำเภอโคกสำโรง จังหวัดลพบุรี

รหัสไปรษณีย์ 15120

อีเมล์ อบต.ดงมะรุม
bottom of page